Hội thảo Khoa học Công nghệ nhân dịp kỷ niệm 108 năm ngày thành lập Cơ sở nghiên cứu Nông-Lâm nghiệp Phú Thọ (21/6/1918-21/6/2026)

Dự hội thảo có TS. Đỗ Văn Ngọc - Chủ tịch Hội Khoa học Công nghệ chè Việt Nam, các thành viên trong BCH Hội Khoa học Công nghệ Chè Việt Nam. Đại diện Lãnh đạo Viện KHKT nông lâm nghiệp miền núi phía Bắc và các cán bộ nghiên cứu khoa học, lãnh đạo đơn vị chuyên môn thuộc Viện.
Ngày 21/6/1918, Trạm nghiên cứu nông lâm nghiệp Phú Thọ được thành lập tại tỉnh Phú Thọ, địa phận huyện Phù Ninh, phủ Lâm Thao (nay là phường Phong Châu, tỉnh Phú Thọ). Trạm nghiên cứu có nhiệm vụ nhập nội, thuần hoá và nghiên cứu những cây trồng có lợi ích nông nghiệp, lâm nghiệp, nhất là nghiên cứu về cây chè, cây cà phê, cây có dầu và cây sơn ở Bắc kỳ. 
Thời kỳ đầu thành lập, nhiều nhà khoa học người Pháp, người Hà Lan, người Việt đã cùng nhau nghiên cứu, bước đầu tập trung vào việc điều tra, khảo sát phục vụ quy hoạch và phát triển chè ở Đông Dương. Ngoài ra, nghiên cứu và thực nghiệm nhiều cây trồng khác như cà phê, cây lấy tinh dầu (long não, hồi, quế …), cây lấy dầu (trẩu, sở, đen, lai, dọc, nụ, trám…), cây lấy nhựa (sơn, cao su …), cây lâm nghiệp (lim, sến..). Sau Cách mạng Tháng 8 năm 1945, Bộ Nông, Lâm nghiệp của Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tiếp quản Trạm nghiên cứu Phú Thọ. Đến năm 1961, Trạm nghiên cứu nông lâm nghiệp Phú Thọ được đổi tên thành Trại thí nghiệm chè Phú Hộ thuộc Bộ nông nghiệp. Nhiệm vụ nghiên cứu chủ yếu là chè, ngoài ra còn nghiên cứu thêm cây sơn. Nhiệm vụ nghiên cứu cà phê và cây ăn quả được chuyển cho Trạm nghiên cứu cây Nhiệt đới Phủ Quỳ (Nghệ An).

Đến năm 1969, Bộ nông nghiệp thành lập Viện nghiên cứu cây công nghiệp, cây ăn quả và cây làm thuốc. Lúc này, Viện có chức năng, nhiệm vụ nghiên cứu và phát triển các loại cây công nghiệp, cây ăn quả và cây làm thuốc phục vụ sản xuất (trụ sở đặt tại xã Phú Hộ, huyện Phù Ninh, tỉnh Phú Thọ). Từ đây, Trại thí nghiệm chè Phú Hộ bắt đầu trực thuộc trong hệ thống nghiên cứu của Viện cây công nghiệp, cây ăn quả và cây làm thuốc; Sau khi đất nước thống nhất năm 1975, nhu cầu nghiên cứu của ngành nông nghiệp rộng và đa dạng hơn, nhiều đơn vị nghiên cứu mới được hình thành, một số đơn vị trực thuộc Viện cũng dần dần được tách ra. 
Ngày 09/9/2005, Thủ tướng Chính Phủ có Quyết định số 220/2005/QĐ-TTg và ngày 05/12/2005 Bộ NN&PTNT có Quyết định số 3407/QĐ-BNN-TCCB thành lập Viện Khoa học kỹ thuật nông lâm nghiệp miền núi phía Bắc (NOMAFSI) trên cơ sở sáp nhập Viện Nghiên cứu chè (trực thuộc Tổng công ty Chè Việt Nam), Trung tâm Nghiên cứu cây ăn quả Phú Hộ (trực thuộc Viện Nghiên cứu rau quả), Trung tâm Nghiên cứu nông nghiệp miền núi phía Bắc (trực thuộc Viện Khoa học Kỹ thuật Nông nghiệp Việt Nam) và Trung tâm Nghiên cứu cà phê Ba Vì (trực thuộc Tổng công ty cà phê Việt Nam). Qua 108 năm xây dựng và phát triển, những thành quả rất đáng tự hào, thành tựu của ngành nông nghiệp và ngành chè cả nước in đậm dấu ấn của nhiều nhà khoa học thuộc Viện KHKT nông lâm nghiệp miền núi phía Bắc. 
Tại hội thảo đã có 04 báo cáo chuyên đề về các kết quả nghiên cứu chè giai đoạn 2023-2026. Theo đó, trong hơn 4 năm qua, Viện KHKT nông lâm nghiệp miền núi phía Bắc đã nghiên cứu, công bố thêm 04 giống chè mới, thực hiện bảo hộ cho 04 giống chè, lập hồ sơ bảo hộ 03 giống, được công nhận 07 tiến bộ kỹ thuật, 06 quy trình kỹ thuật cấp cơ sở. Các nghiên cứu mới tập trung cho phát triển sản xuất chè theo hướng hữu cơ, giảm phác thải cacbon, xây dựng mô hình sản xuất sử dụng giống chè mới có năng suất cao, chế biến sản phẩm có giá trị cao phục vụ xuất khẩu, đồng thời có bổ sung theo dõi đánh giá đối với nhóm đối tượng chè mới như chè sử dụng búp tươi uống liền,…

Tham gia ý kiến góp ý tại hội thảo, các chuyên gia như Nguyễn Văn Niệm, PGS.TS. Phạm Văn Chương, TS. Dương Trung Dũng lưu ý đến hướng nghiên cứu về chế biến sâu, những sản phẩm có giá trị cao mang tính dẫn dắt thị trường chè trong thời gian tới. Có thể các nghiên cứu vẫn theo hướng đi từ giống, kỹ thuật nhân giống, canh tác và chế biến theo truyền thống, tuy nhiên, cần liên tục cập nhật, tranh thủ vận dụng, áp dụng những tiến bộ mới trong và ngoài nước để rút ngắn thời gian chuyển giao giống, công nghệ, gắn chuyển giao với từng vùng, khu vực cụ thể nhằm nang cao giá trị sản xuất. Một trong những thách thức cho ngành chè hiện nay là thiếu vắng doanh nghiệp dẫn dắt, thông tin thị trường để phát triển chung.

Dưới góc độ của một trong những doanh nghiệp hàng đầu trong ngành chè hiện nay, ông Đoàn Anh Tuân - Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty TNHH MTV Chè thế hệ mới nhận định: nhiều doanh nghiệp chè đang có nhiều trăn trở đối với việc phát triển sản xuất, tầm quan trọng của bảo tồn và định hướng nâng cao giá trị cây chè shan cổ thụ chưa được quan tâm đúng mức, đối với cây chè shan còn rất nhiều tiềm năng nghiên cứu. Về công nghệ, bản thân Công ty TNHH MTV Chè thế hệ mới luôn sẵn sàng tìm hiểu và chuyển đổi, cập nhật mô hình ứng dụng khoa học công nghệ mới cho sản xuất, chủ động đề xuất hợp tác với nhà khoa học để tiên phong nhận chuyển giao giống, tiến bộ kỹ thuật. Từ đó Công ty đã sớm đạt được những thành tựu về sản xuất, gia tăng lợi nhuận. Tại nhiều quốc gia khác, những kết quả khoa học công nghệ, nhân lực khoa học công nghệ được quan tâm, được đầu tư, nhưng Việt Nam chúng ta chưa thực sự có những lộ trình phát triển như vậy, do đó, cần quay lại bản chất của những mỗi quan hệ, đầu tư đúng mức cho khoa học công nghệ nói chung và của ngành chè nói riêng, tăng cường hợp tác khoa học, doanh nghiệp. Doanh nghiệp sẵn sàng đồng hành, đầu tư cùng với nhà khoa học để thúc đẩy ứng dụng KHCN trong sản xuất.

Cũng tại hội thảo lần này, PGS.TS. Lê Tất Khương, TS. Nguyễn Hữu La, TS. Đặng Văn Thư đã có những chia sẻ sâu sắc về tiềm năng, vị thế và những điểm nghẽn có dư địa phát triển đối với nghiên cứu cây chè. Các đại biểu thực sự đặt niềm tin cho hướng nghiên cứu cây chè shan bản địa, những ngành hàng mới của sản xuất chè như chè dược phẩm, đồ uống chất lượng cao, phát triển du lịch cộng đồng gắn với di sản nông nghiệp. Một trong những tồn tại mà các chuyên gia đã chỉ ra cũng như mong muốn được hoàn thiện thêm là khả năng đáp ứng về nghiên cứu sinh hoá chè, thị trường và những thực tế phát sinh đối với ngành chè trong thời gian tới.
Trong phần kết lại của hội thảo, TS. Đỗ Văn Ngọc và TS. Lưu Ngọc Quyến đã khẳng định sự cần thiết phải thúc đẩy nhiều hơn những ý tưởng nghiên cứu mới, tăng cường hợp tác doanh nghiệp và các thành phần kinh tế khác trong chuyển giao tiến bộ kỹ thuật. Đồng thời, đội ngũ cán bộ khoa học cần không ngừng nghiên cứu, đề xuất và phát huy những sản phẩm khoa học công nghệ mới. TS. Lưu Ngọc Quyến - Viện trưởng Viện KHKT nông lâm nghiệp miền núi phía Bắc đã thay mặt tập thể lãnh đạo, cán bộ nghiên cứu của Viện cảm ơn những quan tâm, tâm huyết góp ý của Hội Khoa học Công nghệ Chè Việt Nam, các chuyên gia trong lĩnh vực liên quan cây chè trong hội thảo ngày 19/6/206. Trong thời gian sắp tới, Viện sẽ có những tiếp thu, hoàn thiện thêm chương trình hành động để có thể bắt nhịp tốt hơn nữa những yêu cầu đề ra. Hội thảo khoa học ngày 19/6 hôm nay là tiền đề và là cơ sở phát triển hơn nữa tiềm năng, trách nhiệm khoa học của đội ngũ cán bộ nghiên cứu, công nhân viên của Viện trong thời kỳ mới. Tiếp tục khẳng định vị thế và vai trò của tổ chức khoa học công nghệ, xứng đáng là thế hệ tiếp nối truyền thống của Cơ sở nghiên cứu nông lâm nghiệp Phú Thọ.